|
KAYNAK:TÜRK
MUSIKİSİ TARİHİ I.CİLT ? DR. M . NAZMİ ÖZALP
Kemençe (Kemançe)
Üç telli ve yaylı bir saz olan kemençeye,Karadeniz kemençesinden ayırmak için ''Klasik
Kemençe'' yada ?''Armudi Kemençe''de denir.Eski kaynaklarda hatta günümüz araştırmacılarınca
Rebab'la karıştırıldığı görülür.Eski minyatürlerde XIX.yüzyıl başına kadar kemençe
resmine rastlanmaz.Yerli ve yabancı araştırmacılar uzun yıllar mûsikîmizde kullanılan
yaylı sazlardan Rebab ve Iklığ?ı bu saz ile karıştırmışlardır.
Kemençe tellere parmak basılarak değil ,tırnaklar tellere dayanarak ve diz üzerinde
dikey bir şekilde tutularak çalınır.İcra tekniğinin çok güç,perde aralıklarının
çok dar
olması gibi sebeplerle çalıcısı çok olmamıştır.XIX. yüzyıl başından itibaren ?'Kabasaz''denen
saz takımlarında Lavta ile birlikte uzun yıllar kullanıldıktan aynı yüzyılın son
çeyreğinden sonra klasik mûsîkimize girmiştir.Kemençeci Vasilaki'nin bu saza bir
uslûb kazandırdığını,mûsikîmizin vazgeçilmez bir sazı durumuna getirdiğini kabul
etmek gerekir.Asıl tekniğini ise dahi sanatkâr tanburî Cemil Bey ile kazanmış,Cemil
Beyden sonra en çok aranan sazlardan biri olmuştur.Bu iki ustadan sonra üçüncü sanatkâr
Ruşen Ferid kamdır ve bu üstün tekniği günümüze o aktarmıştır.Özellikle Tanbur ve
Ney ile aynı ton ve renkte olan sesi ,bu iki sazla daha iyi kaynaşır.Kemençe'nin
sesi mikrofonun sevdiği bir sestir.Grup saz içinde birleştirici ve kaynaştırıcı
bir özelliği vardır.
Kemençe'nin yayı kemen yayına benzemez.Ortalama 60-62 santimetre uzunluğunda bir
çubuğa bağlanmış atkuyruğu kılından ibarettir.Çok gergin olmayan bu kıl demeti sağ
el parmaklarının aracılığı ile istenilen gerginliğe getirilebilir.Akordu pesten
tize doğru Yegâh(Re),Rast(Sol ),Yegâh(Re)'dir.Bazı eserlerin icrasında kullanılan
başka akord türleride vardır.İki oktav ses genişliğine sahip olan bu ilginç sazda
gerektiğinde Tiz Gerdaniye'ye kadar çıkılabilir.
Son yıllarda ?'Dört Telli Kemençe''üzerindede çalışılmaktadır.İcrâda kolaylık sağlamak
ve oktav sayısını artırmak için bir tel daha eklenmiştir.Kemençenin bu türünü Cemil
Bey ve Ruşen Kamda kullanmıştır.Gelibolulu Ali kemençe için şunları söylüyor :''?Biri
dahi Kemençe'dir ki,ekseriye Çeng'le hem-râzdır.Zira ki hem-mezhep ve hem-âvâzdır.İşler
nevâyı uşşaka serâgâzdır.Güçleri alçaktan Evc'e pervâzdür?''Taşlıcalı Yahya(?-1582)bir
olayı anlatırken birçok anlamı şu beyitine sıkıştırmıştır:
?' Ne zulm idi bu ki def ?itdi Padişah-ı Cihan
Kemânçe mutrîb elinden iderdi efgân''
Mûsikî tarihimizde adı geçen kemençecilerin başlıcaları şu sanatkârlardır:Enderûni
Tahir Ağa,Nikolâki,Vasilâki,tanburî Cemil Bey,Sotiri, Anastas,Aleko Bacanos,Ruşen
Ferid Kam,Kemal Niyazi Seyhun,Haluk Recai (Haldun Menemencioğlu)
|