KEMENÇE YAPIMI VE MALZEMELERİ
FAYDALANILAN KAYNAK : HALDUN MENEMENCİOĞLU -
Kemençe hakkında etüt
Kemençe yapımında kullanılan malzemeyi
dört ayrı grupta toplayabiliriz.
1-
Tekne için
kullanılan ağaçlar
2-
Göğüs için
kullanılan ağaçlar
3-
Süsleme için
kullanılan malzeme
4-
Yay için kullanılan
malzeme
1- Tekne
 | Geçmişte üretilmiş ve günümüze kadar gelen Baron ve İzmitli imzası olan kemençeler; abanoz, karadut, ardıç, hint gülü ve pelesenk ağaçlarından meydana gelmiştir. Bunlardan daha sonraları yapılmış kemençeler de kelebek, maun ve ceviz gibi ağaçlar kullanılmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken yer iki üstad Baron ve İzmitli?nin eserlerinde kelebek, ceviz ve maun gibi ağaçlara rastlanmamasıdır. Pelesenk ve abanoz gibi sert ağaçlardan yapılan kemençeler biraz daha ağır olduklarından dizde durma açısından daha uygun gibi görünüyor. Kemençe?nin ağırlığı nekadar çok ulursa dizdeki hakimiyetide o kadar rahat olur. Kemençe den çıkan sesten %35-40?lık bir pay teknenin ağacı ve kalınlığı ile alâkalıdır. Ayrıca dikenli ardıç ağacı ağırlığı ve rezonansa uygunluğu bakımından en önde gelmektedir. Daha sonra gelen yapımcılar bunlara günümüz yapımcılarıda dahil, kelebek ve ceviz ağaçları da kullanmışlar ama yukarıda ismi geçen ağacın verdiği performansı alamamışlardır. . . |
|
|
2- Göğüs
Kemençe?nin bu bölümünde sadece
tek bir ağacı konuşabiliriz, o da tabiî ki servidir.
Geçmişteki büyük ustalar da göğüs yapımı sırasında da hep bu ağacı kullanmışlar
ve başka ağaçları denememişler bile. Günümüz yapımcıları, bazı sazlar da ses seviyesini
yükseltebilmek için kök nar, çam ve lâdin ağaçlarını kullanmışlardır fakat bütün
bu denemeler servinin yerini tutamamıştır. Servi, mezarlık servisi ve saray servisi
olmak üzere ikiye ayrılır. Göğüs için mezarlık servisi pek kullanılmaz. Sebebi;
fazla yağlı ve sert oluşu bu işe pek uygun değildir. Bu saza uygun olan göğüs ağacı
saray servisidir. Bu ağaç dağlarda ve bayırlarda yetişir. Bu servi, yağsız ve öncekinden
daha yumuşaktır.
Ama mezarlık servilerini kuru ve yumuşak bir hale getirmenin yolunu
da Haldun Menemencioğlu bulmuştur. . .
|
 |
3-Süsleme
 |
Kemençe sazında bu iş çok önemlidir. Çok özenle ve titizlikle gerçekleşen bu işin yapımın da sedef, abanoz, boynuz, bağ ve fildişi kullanılır. Eski birçok kemençe de bağ ile sedef veya fildişi, abanoz ile de fildişi veya sedef kullanarak yapılmış çok güzel motifler görebiliriz. Bunların yanı sıra özellikle Sedefkâr Vâsıf Bey?in eserleri günümüzde halen hayretle ve büyük zevkle izlenmektedir. . . |
|
4-Yay
Kemençe yayının kendine özgü bir sistemi ve şekli vardır.
Boyu 55 ile
60 cm
. arasında değişmekle beraber keman yayı gibi at kuyruğundan yapılmaktadır. Siyah
ve beyaz renkli kıllar vardır ikiside kullanılmaktadır. Yayın tahta kısmı yılan
ağacı, gül, pelesenk ve abanozdan yapılır. Fakat keman yaylarında da kullanılan
femnanbuk ağacı kemençe yayları için uygundur. Kemençe yayının ağır ve özellikle
kıllarının bol
olması gerekmektedir. . .
|
 |
|
17.10.2005 / Sercan Halili |
|